Normy PN-C dotyczące farb ściennych pomagają ocenić ich jakość i przeznaczenie. W mieszkaniu ważne są odporność na szorowanie, siła krycia, wydajność oraz czas schnięcia. Można sprawdzić także paroprzepuszczalność i emisję lotnych związków organicznych, przede wszystkim w sypialniach i pokojach dziecięcych. Odpowiednio dobrana farba zapewni trwałe, stylowe i bezpieczne wykończenie ścian.
Farby ścienne oceniane według norm PN-C bywają porównywane przede wszystkim pod kątem odporności na szorowanie.
To ważne w korytarzach, kuchniach, pokojach dziecięcych i miejscach narażonych na zabrudzenia, lecz nie wyczerpuje oceny powłoki malarskiej. Tak samo ważna może być paroprzepuszczalność, szczególnie na tynkach mineralnych, w budynkach starszych oraz przy ścianach zewnętrznych ocieplonych wełną mineralną. Inwestor, wykonawca i projektant powinni więc rozdzielić dwa parametry: trwałość mechaniczną powierzchni oraz zdolność przegrody do transportu pary wodnej. Ich dobranie decyduje o właściwym zastosowaniu farby.
Odporność na szorowanie według PN-C i PN-EN
Norma PN-C-81914:2002 jest nadal przywoływana w kartach technicznych farb dyspersyjnych do wnętrz. Odnosi się do odporności powłoki na działanie wody, detergentów i mechanicznego czyszczenia.
W nowszych dokumentacjach pojawia się także PN-EN 13300, która porządkuje klasy odporności na szorowanie na mokro. Klasa 1 oznacza najlepszy wynik, a klasa 5 najmniejszą odporność.
Wysoka klasa szorowania nie świadczy sama w sobie o wysokiej paroprzepuszczalności. Powłoka może być bardzo trwała, a równocześnie ograniczać wymianę pary, jeśli zawiera dużo spoiwa tworzącego szczelny film.
Na wynik wpływa także połysk, rodzaj pigmentów, grubość warstwy, przygotowanie podłoża i sposób utwardzenia farby. Przy analizie karty technicznej należy sprawdzić:
- normę zastosowaną w czasie badania,
- klasę odporności na szorowanie na mokro,
- liczbę cykli czyszczenia lub deklarowany ubytek powłoki,
- zalecenia dotyczące detergentów i konserwacji.
Paroprzepuszczalność jako cecha całej przegrody
Paroprzepuszczalność farby określa, jak łatwo para wodna przechodzi przez wyschniętą powłokę. Często analizuje się ją między innymi według PN-EN ISO 7783, z użyciem współczynnika oporu dyfuzyjnego lub równoważnej grubości warstwy powietrza sd. Im niższy opór, tym swobodniejszy transport wilgoci przez wymalowanie.
| Parametr | Odporność na szorowanie | Paroprzepuszczalność |
|---|---|---|
| Główne zastosowanie | Czyszczenie zabrudzeń | Odprowadzanie pary wodnej |
| Typowe badanie | PN-C-81914, PN-EN 13300 | PN-EN ISO 7783 |
| Najważniejsza cecha | Trwałość filmu | Niski opór dyfuzyjny |
| Ryzyko błędnej oceny | Łuszczenie po myciu | Zatrzymywanie wilgoci |
Farba „oddychająca” nie usuwa wilgoci z zawilgoconego muru i nie zastępuje izolacji przeciwwilgociowej ani sprawnej wentylacji. Jej zadaniem jest jedynie niewielkie ograniczenie dyfuzji pary. Na podłożach mineralnych korzystne bywają farby wapienne, silikatowe lub wysokoparoprzepuszczalne dyspersyjne, jednak ich odporność na intensywne mycie może być niższa. Dobór zależy zatem od funkcji pomieszczenia. W strefach narażonych na plamy priorytetem będzie klasa 1 lub 2 szorowania. Na ścianach wymagających swobodnej dyfuzji należy sprawdzić deklarowany parametr sd i kompatybilność całego układu, obejmującego tynk, gładź, grunt oraz farbę. Odporność na szorowanie farby ściennej oznacza zdolność powłoki do znoszenia wielokrotnego czyszczenia na mokro bez nadmiernego ubytku warstwy, odbarwień i powstawania miejscowych wybłyszczeń.
Parametr ten dotyczy przede wszystkim farb dyspersyjnych stosowanych we wnętrzach, przede wszystkim w korytarzach, kuchniach, łazienkach, klatkach schodowych i pokojach dziecięcych.
Polską podstawą oceny przez lata była norma PN-C-81914:2002 „Farby dyspersyjne do malowania wnętrz budynków – wymagania i badania”. W dokumentacji technicznej można spotkać określenia rodzaju farby oraz deklarację odporności na szorowanie na mokro. Im wyższa odporność, tym mniejsze ryzyko, że zwykłe usuwanie zabrudzeń naruszy strukturę powłoki.
Badanie powłoki według PN-C-81914
W badaniu farbę nanosi się na odpowiednio przygotowane podłoże, a następnie poddaje działaniu znormalizowanego materiału ściernego i wilgoci. Powierzchnia jest wielokrotnie pocierana przy kontrolowanym nacisku.
Po zakończeniu testu ocenia się między innymi stopień starcia powłoki, jej wygląd oraz zmiany wizualne.
PN-EN 13300 dzieli farby na klasy odporności na szorowanie na mokro, od klasy 1 do 5. Klasa 1 oznacza najmniejszy ubytek powłoki i najwyższą trwałość w czasie badania, jednak klasa 5 – największą podatność na ścieranie. Wynik powinien być interpretowany łącznie z przeznaczeniem produktu i zaleceniami producenta.
Czy rodzaj I oznacza klasę 1?
Nie należy automatycznie utożsamiać rodzaju I według PN-C-81914 z klasą 1 według PN-EN 13300. Są to oznaczenia pochodzące z różnych systemów oceny, opartych na odmiennych procedurach badawczych.
Prawidłowe zestawienie wymaga sprawdzenia konkretnej normy wskazanej na etykiecie lub w karcie technicznej.
Jak wynik przekłada się na użytkowanie ściany?
Do powierzchni intensywnie eksploatowanych najlepiej przeznaczać farby o klasie 1 lub 2 według PN-EN 13300 albo o wyraźnie potwierdzonej wysokiej odporności według PN-C-81914. Klasy 3-5 stosuje się głównie tam, gdzie ściana jest rzadko czyszczona.
Trwałość zależy także od przygotowania podłoża, liczby warstw, czasu pełnego utwardzenia oraz użycia właściwych narzędzi. Mycie należy rozpoczynać dopiero po czasie wskazanym przez producenta; świeża powłoka może ulec uszkodzeniu nawet wtedy, gdy spełnia wymagania normy.
Paroprzepuszczalność farby określa, jak łatwo para wodna przechodzi przez wyschniętą powłokę, a nie jej odporność na wodę.
Paroprzepuszczalność farb ściennych a wymagania norm PN-C w wilgotnych pomieszczeniach
Norma PN-C-81914 dotycząca farb dyspersyjnych do wnętrz odnosi się przede wszystkim do właściwości użytkowych, np. wygląd powłoki, przyczepność oraz odporność na szorowanie na mokro.
Nie ustanawia jednej, powszechnej klasy paroprzepuszczalności dla każdej farby przeznaczonej do łazienki, kuchni czy pralni. Parametr przepuszczalności pary wodnej określa się najczęściej według PN-EN ISO 7783, a klasyfikację powłok przedstawia PN-EN 1062-1. Badanie wykonuje się na wyschniętej powłoce, mierząc ilość pary przenikającej przez nią w określonych warunkach. Im większy strumień pary i mniejsza wartość równoważnej grubości warstwy powietrza Sd, tym bardziej „oddychająca” jest powłoka. Paroprzepuszczalność dotyczy transportu pary wodnej, jednak odporność na szorowanie dotyczy trwałości mechanicznej powłoki.
| Klasa | Przenikanie pary | Sd | Znaczenie praktyczne |
|---|---|---|---|
| V1 | ponad 150 g/m²·d | poniżej 0,14 m | wysoka przepuszczalność |
| V2 | 15-150 g/m²·d | 0,14-1,4 m | średnia przepuszczalność |
| V3 | poniżej 15 g/m²·d | powyżej 1,4 m | niska przepuszczalność |
W czasie wybierania farby do wilgotnego pomieszczenia należy sprawdzić sześć informacji:
- zgodność produktu z zakresem normy PN-C-81914;
- deklarowaną klasę przepuszczalności pary według PN-EN ISO 7783;
- wartość Sd lub wynik badania w g/m²·d;
- odporność na szorowanie na mokro;
- przeznaczenie do pomieszczeń okresowo zawilgoconych;
- zalecenia dotyczące podłoża, gruntowania i wentylacji.
W łazienkach korzystne są farby o klasie V1 albo V2, lecz sama paroprzepuszczalność nie eliminuje ryzyka pleśni. Konieczne pozostają sprawna wentylacja, ograniczenie skraplania oraz właściwe wysuszenie podłoża przed malowaniem.
W strefach prosto narażonych na wodę, np. wnętrze kabiny prysznicowej, farba ścienna nie zastępuje hydroizolacji i okładziny przeznaczonej do takich warunków.
Farba ścienna według norm PN-C może sprawdzić się w łazience, ale samo oznaczenie normy nie przesądza o jej przydatności. Normy PN-C określają między innymi wymagania dotyczące farb dyspersyjnych do wnętrzich wyglądu, przyczepności, odporności na szorowanie oraz zachowania powłoki po wysychaniu. Nie każda farba spełniająca te kryteria jest jednak przeznaczona do pomieszczeń o podwyższonej wilgotności. W łazience powłoka jest narażona na parę wodną, skraplanie, częste mycie i miejscowe zawilgocenia.
Dlatego trzeba sprawdzić kartę techniczną produktu, a etykietę „zgodna z PN-C”.
Ważne są określenia: farba do kuchni i łazienek, odporność na wilgoć, podwyższona odporność na szorowanie na mokro oraz możliwość zmywania. Najlepiej wybierać produkty sklasyfikowane także według PN-EN 13300, szczególnie w klasie 1 lub 2 odporności na szorowanie na mokro.
Farba ścienna według norm PN-C nie zastępuje hydroizolacji. W strefie prysznica, przy wannie oraz wokół umywalki, gdzie ściana może mieć bezpośredni kontakt z wodą, bezpieczniejszym rozwiązaniem są płytki, mikrocement z odpowiednim systemem uszczelniającym albo powłoka przeznaczona do stałego obciążenia wodą.
Farba ścienna według norm PN-C a odporność na wilgoć w łazience
Na pozostałych powierzchniach, np. ściany oddalone od natrysku czy sufit, farba dyspersyjna o dobrej odporności na wilgoć może działać prawidłowo.
Warunkiem jest sprawna wentylacja, stabilne i suche podłoże oraz właściwe przygotowanie powierzchni.
Kiedy farba do łazienki zaczyna się łuszczyć?
Najczęstszą przyczyną problemów nie jest sama norma, lecz para wodna utrzymująca się przez wiele godzin, zimne przegrody, rozwój pleśni albo malowanie na pylącym, słabo związanym tynku. Przed aplikacją należy usunąć grzyb, zagruntować podłoże odpowiednim preparatem i zachować czas schnięcia między warstwami. Farba oznaczona jako zmywalna powinna tworzyć zwartą, półmatową lub matową powłokę odporną na delikatne czyszczenie detergentem. Intensywne szorowanie, stojąca woda i nieszczelności instalacji mogą ją jednak uszkodzić. W takich warunkach nawet wysokiej jakości farba łazienkowa nie zapewni trwałości bez usunięcia źródła wilgoci.
