Dyrektywa CSRD zobowiązuje duże firmy do częstego raportowania informacji dotyczących wpływu ich działalności na środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny. Raporty ESG muszą być przygotowywane według jednolitych standardów oraz podlegać niezależnej weryfikacji. Celem regulacji jest zwiększenie przejrzystości, porównywalności danych i odpowiedzialności przedsiębiorstw wobec inwestorów, klientów oraz innych interesariuszy.
Raportowanie ESG zgodne z CSRD obejmuje więcej niż zestawienie emisji, zużycia energii czy danych pracowniczych. Duże przedsiębiorstwa i grupy kapitałowe muszą wykazać, w jaki sposób kwestie środowiskowe, społeczne i związane z ładem korporacyjnym wpływają na ich działalność, a także jak sama działalność oddziałuje na ludzi i środowisko. Tekst jest przeznaczony dla zarządów, dyrektorów finansowych, zespołów zrównoważonego rozwoju, audytorów oraz osób odpowiedzialnych za konsolidację danych niefinansowych. Szczególnego znaczenia nabierają zakres raportowania, odpowiedzialność jednostki dominującej i rzetelna ocena podwójnej istotności.
Zakres obowiązków dużych przedsiębiorstw i grup
CSRD obejmuje między innymi duże jednostki spełniające co najmniej dwa z trzech kryteriów: odpowiednią wartość aktywów, poziom przychodów netto oraz średnie zatrudnienie przekraczające 250 osób. Obowiązki mogą dotyczyć także grup kapitałowych sporządzających skonsolidowane sprawozdania finansowe. Jednostka dominująca prezentuje wtedy informacje dotyczące całej grupy, z uwzględnieniem ważnych spółek zależnych, operacji, łańcucha dostaw i relacji biznesowych.
Raport przygotowuje się według europejskich standardów ESRS.
Dane ESG powinny być powiązane z informacjami finansowymi, strategią, modelem biznesowym, zarządzaniem ryzykiem i celami transformacji. Oświadczenie dotyczące zrównoważonego rozwoju podlega atestacji, początkowo z ograniczonym poziomem pewności. Znaczy to konieczność stworzenia ścieżki audytowej, kontroli wewnętrznych i jednoznacznego przypisania odpowiedzialności za dane.
Analiza przygotowawcza powinna objąć co najmniej następujące obszary:
- strukturę grupy, zakres konsolidacji i podział odpowiedzialności między spółkami;
- łańcuch wartości, w tym dostawców, klientów, logistykę i użytkowanie produktów;
- emisje gazów cieplarnianych w zakresach 1, 2 i 3 oraz zużycie zasobów;
- warunki pracy, prawa człowieka, bezpieczeństwo i relacje ze społecznościami;
- ryzyka klimatyczne, regulacyjne, operacyjne i reputacyjne;
- polityki, cele, wskaźniki, działania naprawcze oraz mechanizmy nadzoru.
Podwójna istotność jako podstawa raportu ESG
Podwójna istotność łączy dwa punkty widzenia.
Istotność wpływu dotyczy skutków działalności przedsiębiorstwa dla środowiska, pracowników, konsumentów i interesariuszy. Istotność finansowa obejmuje wpływ elementów ESG na przychody, koszty, aktywa, finansowanie, wycenę oraz odporność modelu biznesowego.
Temat trafia do raportu, gdy jest ważny z jednej perspektywy albo z obu równocześnie. Ocena powinna opierać się na skali, zasięgu, nieodwracalności i prawdopodobieństwie wpływu, a przy istotności finansowej także na horyzoncie czasowym i potencjalnej wartości ekspozycji.
Konsultacje z interesariuszami wspierają analizę, lecz nie zastępują profesjonalnego osądu zarządu.
| Obszar | Istotność wpływu | Istotność finansowa | Przykładowy dowód |
|---|---|---|---|
| Klimat | emisje i skutki środowiskowe | koszty energii, aktywa narażone na ryzyko | inwentaryzacja emisji |
| Pracownicy | wypadki, płace, prawa pracownicze | absencja, retencja, produktywność | dane HR i BHP |
| Łańcuch dostaw | warunki u dostawców | zakłócenia dostaw, ceny surowców | audyty dostawców |
| Ład korporacyjny | korupcja, sygnaliści, etyka | sankcje i utrata kontraktów | rejestry incydentów |
Największą wartość ma raport oparty na danych porównywalnych, udokumentowanych i spójnych z decyzjami biznesowymi.
Próg wejścia dla dużego przedsiębiorstwa i grupy kapitałowej
Zakres podmiotowy dyrektywy CSRD obejmuje przede wszystkim przedsiębiorstwa uznawane za duże w rozumieniu unijnych przepisów o rachunkowości. Za takie przedsiębiorstwo uznaje się jednostkę, która na dzień bilansowy przekracza co najmniej dwa z trzech progów: średnioroczne zatrudnienie 250 pracowników, 50 mln euro przychodów netto ze sprzedaży oraz 25 mln euro sumy bilansowej. Kryteria stosuje się przez dwa kolejne lata obrotowe, co ogranicza znaczenie jednorazowego przekroczenia któregoś z limitów. Obowiązek raportowania dotyczy także dużych grup kapitałowych. W takim przypadku analizie podlega jednostka dominująca sporządzająca skonsolidowane sprawozdanie finansowe. Jeżeli grupa przekracza wskazane kryteria na poziomie skonsolidowanym, jednostka dominująca przygotowuje skonsolidowane sprawozdanie dotyczące zrównoważonego rozwoju. Obejmuje ono informacje o całej grupie, w tym o jednostkach zależnych, jakkolwiek ich indywidualnej wielkości.
O objęciu CSRD decyduje forma prawna spółki, lecz przede wszystkim jej wielkość, status w grupie oraz miejsce prowadzenia działalności. Obowiązek może więc powstać podobnie jak po stronie samodzielnej spółkii podmiotu, który samodzielnie nie przekracza progów, ale należy do dużej grupy objętej raportowaniem skonsolidowanym. Do pierwszej grupy podmiotów objętych regulacją należały także jednostki już podlegające wcześniejszym obowiązkom raportowania niefinansowego, w szczególności jednostki zainteresowania publicznego.
Następnie zakres rozszerzono na pozostałe duże przedsiębiorstwa, a w kolejnych etapach także na określone małe i średnie spółki giełdowe. Zakres czasowy stosowania zależy od kategorii jednostki oraz zmian przyjętych w unijnych przepisach wdrażających pakiet uproszczeń regulacyjnych.
⚡ Czy spółka zależna raportuje oddzielnie?
Co do zasady spółka zależna może skorzystać ze zwolnienia, jeżeli jej informacje zostały ujęte w skonsolidowanym raporcie zrównoważonego rozwoju jednostki dominującej. Zwolnienie wymaga dobrego wskazania w sprawozdaniu jednostki zależnej oraz zapewnienia dostępu do raportu grupowego. Nie działa ono automatycznie, przede wszystkim gdy spółka zależna jest jednostką zainteresowania publicznego albo jej raportowanie wynika z odrębnych regulacji.
Grupy z jednostką dominującą spoza Unii Europejskiej
CSRD obejmuje także wybrane grupy spoza Unii. Warunkiem jest między innymi osiąganie przez grupę ponad 150 mln euro obrotu na rynku unijnym oraz posiadanie w Unii dużej jednostki zależnej, jednostki notowanej albo oddziału przekraczającego określony próg obrotów. Raport może być sporządzany na poziomie grupy zagranicznej, lecz musi obejmować wpływ jej działalności na kwestie środowiskowe, społeczne i związane z zarządzaniem w zakresie wymaganym przez przepisy unijne. Podwójna istotność wymaga, aby duże firmy objęte CSRD analizowały podobnie jak skutki swojej działalnościi finansowe konsekwencje kwestii ESG.
Kryteria podwójnej istotności w raportowaniu ESG według CSRD
Pierwszy wymiar, czyli istotność wpływu, dotyczy oddziaływania przedsiębiorstwa na ludzi, środowisko i gospodarkę.
Ocenie podlegają między innymi emisje, warunki pracy, prawa człowieka, wpływ na społeczności lokalne oraz skutki działalności dostawców. Analiza obejmuje wpływy rzeczywiste i potencjalne, pozytywne oraz negatywne, a także ich skalę, zasięg i możliwość odwrócenia.
Drugi wymiar stanowi istotność finansowa. Przedsiębiorstwo identyfikuje kwestie ESG, które mogą wywołać ważne ryzyka lub szanse dla jego sytuacji finansowej, modelu biznesowego, przepływów pieniężnych, dostępu do kapitału albo kosztu finansowania. Uwzględnia się podobnie jak skutki już występującei prawdopodobne scenariusze długoterminowe. Podwójna istotność nie oznacza wyboru jednego z dwóch wymiarów, lecz ich równoległą ocenę. Kwestia może być ważna z jednego wymiaru, z obu albo z żadnego. Przykładowo emisje gazów cieplarnianych mogą wpływać na klimat, a równocześnie generować ryzyko regulacyjne i koszt technologicznej transformacji.
Ocena powinna obejmować własną działalność, operacje kontrolowane oraz ważny łańcuch wartości. Jej podstawą są dane ilościowe i jakościowe, konsultacje z interesariuszami, analiza ryzyka oraz dokumentacja przyjętych progów istotności.
- identyfikację ważnych tematów ESRS;
- mapowanie wpływów w łańcuchu wartości;
- ocenę skali, zasięgu i odwracalności wpływów;
- analizę ryzyk i szans finansowych;
- konsultacje z interesariuszami i ekspertami;
- ustalenie progów istotności;
- zatwierdzenie wyników przez organy zarządzające.
| Wymiar | Pytanie analityczne | Przykład | Skutek raportowy |
|---|---|---|---|
| Istotność wpływu | Jak firma oddziałuje na otoczenie? | Emisje, wypadki, naruszenia praw człowieka | Ujawnienie wpływów i działań naprawczych |
| Istotność finansowa | Jak ESG wpływa na firmę? | Podatek węglowy, susza, ryzyko reputacyjne | Ujawnienie ryzyk, szans i skutków finansowych |
| Oba wymiary | Czy wpływ i finanse są ważne? | Transformacja energetyczna | Pełne ujawnienia zgodne z ESRS |
Proces podlega kontroli zarządczej i zewnętrznemu zapewnieniu zgodności. Audytor ocenia między innymi metodologię, kompletność danych, granice raportowania oraz spójność ujawnień z informacjami finansowymi. Duża firma objęta CSRD ocenia wpływ na środowisko zgodnie z zasadą podwójnej istotności, określoną w Europejskich Standardach Raportowania Zrównoważonego Rozwoju (ESRS). Analizuje podobnie jak to, jak jej działalność, produkty i relacje biznesowe oddziałują na przyrodęi to, w jaki sposób kwestie środowiskowe mogą wpływać na sytuację finansową przedsiębiorstwa.
Jak przebiega ocena istotności wpływu na środowisko w CSRD?
Proces rozpoczyna się od mapowania działalności, lokalizacji operacyjnych, dostawców i procesów o największej presji środowiskowej. Następnie przedsiębiorstwo identyfikuje rzeczywiste i potencjalne oddziaływania negatywne oraz pozytywne.
Analiza powinna opierać się na danych pomiarowych, audytach, ocenach cyklu życia, informacjach od interesariuszy i analizie incydentów. Istotność wpływu określa się przede wszystkim według skali skutków, ich zakresu oraz nieodwracalności. Dla potencjalnych szkód dodatkowym kryterium jest możliwość wystąpienia. Przykładowo, sporadyczna emisja o ograniczonym zasięgu może mieć mniejsze znaczenie niż stałe zanieczyszczanie rzeki, nawet jeśli oba zdarzenia dotyczą tego samego obszaru tematycznego.
Jak firma ustala próg istotności środowiskowej?
Próg nie powinien wynikać wyłącznie z wartości liczbowej. Zarząd i zespoły eksperckie oceniają kontekst geograficzny, wrażliwość ekosystemu, obowiązki prawne, preferencje społeczności oraz zgodność z celami klimatycznymi i środowiskowymi. Szczególne znaczenie mogą mieć obszary chronione, regiony dotknięte niedoborem wody oraz działalność stwarzająca ryzyko trwałej degradacji siedlisk. Firma przypisuje wpływom poziomy istotności, stosując udokumentowaną metodologię i zatwierdzone kryteria. Konsultuje wyniki z pracownikami, społecznościami lokalnymi, klientami, dostawcami i organizacjami eksperckimi. Każdy ważny wpływ musi mieć wskazane źródło danych, zakres, horyzont czasowy oraz właściciela działań naprawczych. Rezultatem jest rejestr wpływów, który stanowi podstawę ujawnień według ESRS E1-E5.
