Norma PN-EN 60335 określa wymagania bezpieczeństwa dotyczące elektrycznego sprzętu gospodarstwa domowego i podobnych urządzeń. Obejmuje między innymi ochronę przed porażeniem prądem, przegrzaniem, pożarem oraz zagrożeniami mechanicznymi. Składa się z części ogólnej oraz norm szczegółowych dla poszczególnych urządzeń. Jej stosowanie pomaga producentom projektować, badać i wprowadzać na rynek bezpieczny sprzęt AGD.
PN-EN 60335 to zbiór norm dotyczących bezpieczeństwa elektrycznych i gazowych urządzeń gospodarstwa domowego oraz podobnego sprzętu użytkowanego w domu, biurze, hotelu czy gospodarstwie rolnym. Tekst jest przeznaczony dla producentów, importerów, projektantów, laboratoriów badawczych, serwisantów oraz osób odpowiedzialnych za ocenę zgodności. Wymagania obejmują konstrukcję urządzenia, lecz także zabezpieczenie użytkownika przed porażeniem, pożarem, oparzeniem, urazem mechanicznym i skutkami nieprawidłowej obsługi. Seria składa się z normy ogólnej PN-EN 60335-1 oraz części szczegółowych odnoszących się do konkretnych grup wyrobów, na przykład pralek, odkurzaczy, chłodziarek, kuchenek i urządzeń do pielęgnacji ciała.
Konstrukcja i badania bezpieczeństwa urządzeń
PN-EN 60335-1 określa wymagania wspólne, jednak właściwa część szczegółowa może je uzupełniać, zaostrzać albo zastępować. Ocena obejmuje izolację podstawową i dodatkową, ochronę przed dostępem do części czynnych, drogi pełzania oraz odstępy izolacyjne. Sprawdza się także odporność obudowy, stabilność mechaniczną, nagrzewanie dostępnych powierzchni, działanie elementów sterujących i zachowanie sprzętu w czasie pracy nienormalnej. Badania mogą obejmować zwarcia, przeciążenia, zablokowanie silnika, brak przepływu powietrza, przepełnienie zbiornika lub nieprawidłowe napięcie zasilające. Analizuje się ryzyko zapłonu materiałów, emisję płomienia, wytrzymałość przewodu przyłączeniowego i skuteczność uziemienia. W urządzeniach wyposażonych w elektronikę ważne są także zakłócenia elektromagnetyczne oraz odporność na typowe zaburzenia zasilania. Zastosowane materiały, bezpieczniki, termostaty i ograniczniki temperatury muszą zachowywać parametry w przewidywanym okresie eksploatacji.
Oznakowanie i treść instrukcji użytkowania
Tabliczka znamionowa powinna być czytelna, trwała i umieszczona w miejscu dostępnym do identyfikacji urządzenia.
Zależnie od konstrukcji podaje się między innymi nazwę lub znak producenta, oznaczenie modelu, napięcie znamionowe, rodzaj prądu, częstotliwość, moc albo prąd znamionowy. Mogą być wymagane symbole klasy ochronności, stopnia ochrony IP, zacisku ochronnego, gorącej powierzchni lub innych szczególnych zagrożeń. Oznakowanie CE wynika z przepisów dotyczących oceny zgodności, a nie z samej normy PN-EN 60335.
Dokumentacja dołączona do urządzenia powinna obejmować:
- wymagania dotyczące instalacji, podłączenia, uziemienia, wentylacji i pierwszego uruchomienia;
- zasady bezpiecznej eksploatacji, ograniczenia zastosowania oraz ostrzeżenia przed przewidywalnym niewłaściwym użyciem;
- informacje o czyszczeniu, konserwacji, wymianie części, postępowaniu w razie awarii i przekazaniu sprzętu do serwisu.
Instrukcja wprowadzana na rynek polski powinna być sporządzona w języku polskim, z terminologią zrozumiałą dla użytkownika.
Ostrzeżenia muszą wskazywać konkretne zagrożenie i sposób jego uniknięcia, zamiast ograniczać się do ogólnych komunikatów. Należy opisać wymagania wobec dzieci, osób o ograniczonej sprawności, przewodu zasilającego, akcesoriów oraz czynności wykonywanych po zakończeniu pracy. Dla urządzeń podłączanych na stałe instrukcja powinna precyzować kwalifikacje instalatora i warunki odłączenia zasilania. Uzupełnieniem dokumentacji są informacje serwisowe, deklaracja zgodności oraz identyfikowalność wersji wyrobu.
Ochrona przed porażeniem i skutkami uszkodzeń
PN-EN 60335-1 określa podstawowe wymagania bezpieczeństwa dla elektrycznych urządzeń gospodarstwa domowego i podobnego zastosowania.
Norma ogólna jest uzupełniana przez części szczegółowe dotyczące konkretnych grup wyrobów, na przykład pralek, chłodziarek, piekarników, odkurzaczy czy urządzeń grzejnych. W razie rozbieżności wymagania części szczegółowej mają pierwszeństwo wobec postanowień ogólnych.
Konstrukcja sprzętu musi uniemożliwiać dostęp użytkownika do części czynnych w czasie normalnej eksploatacji, czyszczenia oraz czynności przewidzianych przez producenta.
Obudowy, osłony i pokrywy powinny zachować właściwości ochronne po wielokrotnym użyciu, a elementy dostępne bez narzędzi nie mogą stwarzać ryzyka dotyku przewodzących części pod napięciem. Ocenę wykonuje się między innymi za pomocą znormalizowanej sondy palca oraz w czasie prób mechanicznych. Znaczenie ma system izolacji. Norma rozróżnia izolację podstawową, dodatkową, wzmocnioną oraz rozwiązania podwójnej izolacji.
Należy zapewnić odpowiednie odległości w powietrzu i po powierzchni materiału, zależne od napięcia roboczego, kategorii przepięciowej, stopnia zanieczyszczenia i grupy materiałowej izolatora. Tworzywa powinny być odporne na temperaturę, wilgoć, prądy pełzające i zapalenie.
Bezpieczeństwo nie może zależeć wyłącznie od prawidłowego działania elektronicznego układu sterowania. Wymagane są rozwiązania ograniczające ryzyko także przy pojedynczym uszkodzeniu, na przykład zwarciu elementu, przerwaniu przewodu ochronnego, zablokowaniu wentylatora lub sklejeniu styków przekaźnika. Sprawdza się także działanie bezpieczników, ograniczników temperatury i urządzeń ochronnych.
Jakie próby elektryczne wykonuje się w urządzeniu?
Badania obejmują pomiar prądu upływu lub prądu dotykowego, ciągłości przewodu ochronnego oraz wytrzymałości elektrycznej izolacji. Napięcie probiercze przykłada się między części czynne a dostępne części przewodzące lub obwody o innym potencjale. Wynik nie może wskazywać przebicia ani niebezpiecznego przeskoku.
Wpływ wilgoci, temperatury i pracy nietypowej
Urządzenie poddaje się próbom w warunkach odpowiadających jego przeznaczeniu. Sprzęt mający kontakt z wodą bada się po zawilgoceniu, rozlaniu cieczy, czyszczeniu lub przepełnieniu zbiornika.
Weryfikuje się, czy wilgoć nie obniża rezystancji izolacji i nie dociera do zacisków, elementów grzejnych ani elektroniki.
Zakres badań obejmuje także pracę w warunkach nienormalnych. Urządzenie może być uruchamiane przy zablokowanym silniku, ograniczonym przepływie powietrza, pustym lub przepełnionym zbiorniku, a w przypadku sprzętu grzejnego także z niesprawnym regulatorem temperatury.
Nie może to prowadzić do pożaru, porażenia, rozerwania obudowy ani powstania temperatur mogących zagrozić izolacji. Przewody zasilające, wtyczki, zaciski i odciążenia bada się pod kątem wyrwania, skręcania, zginania oraz nagrzewania. Oznaczenia muszą wskazywać między innymi napięcie znamionowe, częstotliwość, moc lub prąd oraz sposób podłączenia. Ocena zgodności z PN-EN 60335 wymaga zastosowania aktualnego wydania normy ogólnej i właściwej części szczegółowej, a także udokumentowania wyników badań konstrukcji reprezentatywnej dla produkowanego urządzenia.
Oznakowanie i instrukcja obsługi urządzenia AGD muszą umożliwiać bezpieczne użytkowanie, instalowanie, czyszczenie oraz konserwację przez cały przewidywany okres eksploatacji.
Wymagania PN-EN 60335 dotyczące oznakowania urządzeń AGD
Norma PN-EN 60335-1, stosowana łącznie z odpowiednią częścią szczegółową, określa wymagania dotyczące informacji umieszczanych na sprzęcie, opakowaniu i w dokumentacji. Oznaczenia powinny być trwałe, czytelne, jednoznaczne i odporne na ścieranie, wilgoć oraz temperaturę występującą w czasie normalnej pracy. Producent nie może zastępować ważnego ostrzeżenia wyłącznie symbolem, jeżeli użytkownik może go niewłaściwie zinterpretować. Na tabliczce znamionowej lub prosto na urządzeniu, zależnie od konstrukcji, zazwyczaj podaje się:
- nazwę lub znak producenta oraz identyfikację modelu;
- napięcie znamionowe, częstotliwość i rodzaj zasilania;
- moc znamionową albo prąd znamionowy;
- numer seryjny, kod produkcyjny lub inne oznaczenie identyfikacyjne.
Symbole ostrzegawcze muszą być umieszczone w miejscu widocznym przed wykonaniem czynności stwarzającej zagrożenie. Dotyczy to między innymi gorących powierzchni, ruchomych elementów, ryzyka porażenia prądem, konieczności odłączenia zasilania oraz ograniczeń związanych z używaniem urządzenia przez dzieci.
Instrukcja powinna opisywać przewidywalne niewłaściwe użycie, jeżeli może ono powodować zagrożenie. Instrukcje dostarczane z urządzeniem muszą obejmować instalowanie, podłączenie elektryczne, pierwsze uruchomienie, codzienną obsługę, czyszczenie, konserwację i postępowanie w razie usterki. Należy wskazać wymagania dotyczące przekroju przewodu, uziemienia, zabezpieczeń, wentylacji oraz minimalnych odległości od materiałów palnych. Jeżeli urządzenie nie jest przeznaczone do samodzielnej naprawy, dokumentacja powinna wyraźnie zakazywać ingerencji osobom nieupoważnionym. Czy instrukcja musi być po polsku? Tak, jeżeli sprzęt jest wprowadzany na rynek polski, informacje dla użytkownika powinny być dostępne w języku polskim.
Czy znak CE zastępuje zgodność z PN-EN 60335?
Nie; CE wynika z deklaracji zgodności z właściwymi przepisami, a norma stanowi techniczny sposób wykazania spełnienia wymagań bezpieczeństwa. Czy symbole mogą zastąpić tekst? Tylko wtedy, gdy ich znaczenie jest jednoznaczne i przewidziane dla danej funkcji. Instrukcja urządzenia gospodarstwa domowego ocenianego według PN-EN 60335 musi przekazywać użytkownikowi informacje ograniczające ryzyko porażenia prądem, pożaru, oparzenia, urazu mechanicznego oraz nieprawidłowej eksploatacji. Sama norma PN-EN 60335-1 nie tworzy jednak jednej, identycznej listy dla każdego produktu. Należy ją czytać łącznie z właściwą częścią szczegółową serii, na przykład dotyczącą pralek, chłodziarek, piekarników, zmywarek lub urządzeń grzewczych. Ostrzeżenia powinny być zamieszczone w języku kraju sprzedaży, wyróżnione typograficznie i umieszczone przy opisywanej czynności.
Treść instrukcji nie może pozostawiać wątpliwości, czy dana informacja dotyczy instalacji, normalnego używania, czyszczenia, konserwacji czy naprawy.
Ostrzeżenia w instrukcji sprzętu AGD zgodnego z PN-EN 60335
Instrukcja powinna wskazywać, że urządzenie może być używane wyłącznie zgodnie z przeznaczeniem, przez osoby posiadające odpowiednie zdolności lub pod czujnym okiem. Dla dzieci trzeba określić zasady bezpiecznego użytkowania, zakazać zabawy urządzeniem oraz zaznaczyć, że czyszczenie i konserwacja nie mogą być wykonywane przez dzieci bez nadzoru. Należy także ostrzec przed używaniem sprzętu z uszkodzonym przewodem, wtyczką, obudową albo elementami ochronnymi. Wymiana przewodu, naprawa części elektrycznych i ingerencja w konstrukcję powinny być powierzane producentowi, serwisowi lub osobie o odpowiednich kwalifikacjach. Instrukcja musi opisywać konieczność odłączenia urządzenia od zasilania przed czyszczeniem, konserwacją i czynnościami serwisowymi, jeżeli wynika to z konstrukcji produktu.
Jakie ostrzeżenia zależą od rodzaju urządzenia?
Część szczegółowa normy może wymagać dodatkowych komunikatów. Dla piekarników, płyt i grilli dotyczą one gorących powierzchni, uchwytów, pary oraz konieczności zachowania ostrożności przy otwieraniu drzwi. Dla pralek i zmywarek ważne są ostrzeżenia dotyczące podłączenia wody, zabezpieczenia przed zalaniem, elementów wirujących i ciał obcych. Chłodziarki oraz zamrażarki wymagają informacji o ryzyku uwięzienia dziecka, uszkodzeniu obiegu czynnika chłodniczego i zakazie używania niewłaściwych urządzeń do rozmrażania.
Ostrzeżenie musi obejmować także przewidywalne niewłaściwe użycie, jeżeli może ono tworzyć zagrożenie. Symbole bezpieczeństwa na urządzeniu powinny mieć jednoznaczne objaśnienie w instrukcji, a komunikaty dotyczące instalacji zabudowy, wentylacji, uziemienia i dostępu do zacisków muszą odpowiadać konkretnemu modelowi.
Właśnie dlatego ostrzeżenia w instrukcji sprzętu AGD zgodnego z PN-EN 60335 wymagają weryfikacji podobnie jak względem części ogólneji odpowiedniej normy szczegółowej.
